1.Genel Olarak
Dijital bankalar, bankacılık hizmetlerini fiziksel şubeler yerine elektronik bankacılık hizmetleri dağıtım kanalları aracılığıyla sunan kredi kuruluşunu ifade eder. Bu tanımdan hareketle,
Türk Hukuku’nda dijital bankacılığa ilişkin temel hukuki düzenlemeleri oluşturmaktadır.
Dijital Banka Yönetmeliği’nin amacı, “sadece elektronik bankacılık hizmetleri dağıtım kanalları üzerinden hizmet veren şubesiz bankaların faaliyetlerine ve bankacılık hizmetlerin finansal teknoloji şirketleri ve diğer işletmelere bir servis modeli olarak sunulabilmesine ilişkin usul ve esasların belirlenmesi” olarak belirlenmiştir. Bu kapsamda aşağıda dijital bankacılığın unsurlarına, bu tip bankaların kurulum süreçlerine, işletilmelerine ve faaliyet sınırlarına ilişkin bilgi verilecektir.
2.Dijital Bankaların Kuruluşu
Dijital bankaların kuruluşunda, Bankaların İzne Tabi İşlemleri ile Dolaylı Pay Sahipliğine İlişkin Yönetmelik hükümleri uyarınca, bankaların kuruluşlarına ilişkin şartlar geçerlidir. Buna göre Türkiye’de bir dijital banka kurulabilmesi, bir banka kurulabilmesinin şartlarına bağlı olup bankanın dijital nitelikte olmasına ilişkin olarak Dijital Banka Yönetmeliği’ndeki ilave düzenlemeler geçerli olacaktır. Bu kapsamda dijital banka kurmak isteyen şirketler BDDK’ya bir başvuru dilekçesi sunacaklardır.
Buna göre bir dijital bankanın kurulumu için gerekli olan temel bilgi ve belgeler aşağıdaki gibidir:
Anılan belgelere ek olarak, Dijital Banka Yönetmeliği’nde dijital bankalara özel olacak şekilde bir kısım bilgi ve belgeler de kuruluş için ilave olarak talep edilmektedir. Buna göre;
Bütün bu sayılan belgelerin teslimi zorunlu olmakla birlikte BDDK, gerekli gördüğü ilave belgeleri de başvurucudan talep edebilecektir. Başvurunun gerçekleştirilmesinin akabinde BDDK incelemelerini yapacak olup başvurusu uygun görülen kuruluşa, başvurunun yapıldığı tarihten itibaren en geç 3 ay içerisinde faaliyet izni verilecektir. Bu izin Resmi Gazete’de yayımlanacak ve yayım tarihi itibariyle yürürlüğe girecektir.
3.Dijital Bankanın Faaliyet Kapsamı ve Kısıtlamalar
Dijital Banka Yönetmeliği’nin 4. maddesi uyarınca dijital bankalar kural olarak, kredi kuruluşlarının gerçekleştirebileceği tüm faaliyetleri yerine getirebilirler. Başka bir ifadeyle, öngörülen kuruluş sürecini tamamlayan dijital bankalar kural olarak, mevduat bankaları veya katılım bankalarının yürüttükleri tüm faaliyetleri yürütebileceklerdir. Dolayısıyla dijital bankalar, kredi kuruluşlarının tabi olduğu tüm mevzuata tabidir.
Dijital bankaların müşterilerinin kimlerden oluşabileceğine ilişkin olarak Yönetmelik’in 5. maddesinde 'Dijital bankaların kredi müşterileri yalnızca finansal tüketiciler ve KOBİ’ler olabilir.' ifadesi mevcuttur. Tüketici ticari bir amaç gütmeksizin işlemler yapan gerçek veya tüzel kişi olarak tanımlanabileceğinden; finansal tüketici de bireysel ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla finansal kuruluşlardan hizmet alan kişi olarak tanımlanabilecektir. Bu tanımdan hareketle, örneğin herhangi bir bankadan bireysel ihtiyaç kredisi kullanan bir gerçek kişi “finansal tüketici” olup Yönetmelik hükümleri kapsamında olacaktır.
Bu noktada belirtmek gerekir ki dijital bankalar yalnızca finansal tüketiciler ve KOBİ’lere sunacakları hizmetlerin yanında;
Dijital bankalar, yalnızca bir genel müdürlük ve genel müdürlüğe bağlı hizmet birimleri olarak teşkilatlanabileceklerdir. Buna göre, dijital bankalar, acente, temsilci veya fiziken şube açamazlar; müşterilerine fiziken kiralık kasa ve emanete alma işlemleri ile saklama hizmeti sunamazlar. Dijital bankaların fiziki bir varlıklarının olmaması gerektiğine ilişkin bu hükümlere istisna olarak Yönetmelik’te, dijital bankaların müşteri şikayetleri veya pazarlama hizmetleri için fiziksel bürolar oluşturması ise mümkün kılınmıştır.
Dijital bankaların bir müşterisine kullandırabileceği teminatsız nakdi tüketici kredisinin toplamı, müşterinin aylık ortalama net gelirinin 4 katını aşamayacaktır. Müşterinin aylık ortalama net geliri tespit edilemiyorsa verilecek tüketici kredisi 10.000-Türk Lirası’nı aşamayacaktır. Belirtilmelidir ki bu maddi sınırlamaya; dijital bankaların sağlayacağı kredi kartı harcamaları, nakit çekimleri ve kredili mevduat hesapları dahil değildir.
BDDK, sistemik önemli banka olarak tanımladığı bazı bankalara, “banka tamponu” olarak bulundurduğu sermaye oranında değişecek şekilde ilave çekirdek sermaye bulundurma yükümlülüğü getirmiştir. Bu yükümlülük, dijital bankalar için de aynı şekilde uygulanacaktır.
Belirtmek gerekir ki, dijital banka faaliyet iznini almasını takip eden süreçte, asgari ödenmiş sermaye tutarını 1 Milyar Türk Lirası’ndan 2,5 Milyar Türk Lirası’na çıkarırsa BDDK tarafından bahsi geçen kısıtlamaların bir kısmının veya tamamının kaldırılmasına karar verilebilir. BDDK tarafından kısıtlamaların kaldırılması ile birlikte dijital banka, standart bir bankanın yapabileceği her türlü faaliyeti gerçekleştirebilecektir.
1.Genel Olarak
Dijital bankaların düzenlendiği Yönetmelik’te bu tip bankalara ek olarak “Servis Modeli Bankacılığı” adı verilen bir sistem daha öngörülmüştür. Bu sistemle bankaların, bankacılık hizmetlerini banka dışı şirketlerin uygulamaları veya internet siteleri üzerinden müşterilere sunması mümkün hale gelmiştir. Uygulamada “Banking as a Service” (BaaS) olarak da bilinen servis modeli bankacılığı; bankaların bankacılık hizmetlerini, banka dışı şirketlerin uygulamaları veya internet siteleri üzerinden müşterilerine sunması olarak tanımlanabilecektir. Yönetmelik’te de servis modeli bankacılık; “Arayüz sağlayıcılarının sundukları arayüz yoluyla, müşterilerin servis bankalarının sistemleriyle doğrudan açık bankacılık servisleri aracılığıyla bağlantı kurarak servis bankası üzerinden bankacılık işlemlerinin gerçekleştirebildikleri hizmet modeli” olarak tanımlanmıştır. Bu hükümden hareketle;
ifade etmektedir. Bu tanımlardan hareketle, dijital bankaların yanında geleneksel bankaların da servis bankası olabilmesi mümkündür.
2.Servis Modeli Bankacılığın Çalışma Prensibi
Servis bankasının arayüz sağlayıcısının müşterisine bankacılık hizmeti sunabilmesi için söz konusu müşteri ile servis bankası arasında bir sözleşme ilişkisinin mevcut olması zorunludur.
Hizmetin verileceği arayüzün yukarıda yer verilen Bankacılık mevzuatına uygunluğundan arayüz sağlayıcısı ve servis bankası müteselsil sorumlu tutulmuştur. Dolayısıyla, sistemde bilgi ve işlem güvenliği, kimlik doğrulama vb. hususlarda yaşanabilecek sorunlardan her iki taraf da sorumludur.
Arayüz sağlayıcıların sermaye şirketi şeklinde kurulmuş ve Türkiye’de yerleşik olması gerekmektedir. Yönetmelikle bankaların arayüz sağlayıcı olması yasaklanmıştır; ancak ödeme ve elektronik para kuruluşları ve diğer finansal kuruluşların arayüz sağlayıcı olması mümkündür. Bir arayüz sağlayıcı birden fazla servis bankası ile çalışabilir.
BaaS hizmetini, faaliyet izni almış normal veya dijital farketmeksizin bankalar, servis bankası olarak sunabilir. Bankaların servis bankası olarak hizmet verebilmesi için BDDK’dan ayrıca izin almasına veya faaliyet iznini genişletmesine gerek bulunmamaktadır. Servis bankası arayüz sağlayıcılar ile imzaladığı her hizmet sözleşmesinin ve arayüz sağlayıcıya vereceği hizmetlerin kapsamında değişiklik öngören her sözleşme değişikliğinin bir örneğini imza tarihini müteakip bir hafta içinde yazılı olarak BDDK’ya göndermekle yükümlüdür. Servis bankası arayüz sağlayıcının bütün müşterilerine bankacılık hizmeti sağlamak zorunda değildir.
Müşteriye bankacılık hizmetini servis bankası sağlayacak ve asıl sözleşme; servis bankası ile müşteri arasında imzalanacaktır. Kurulacak bu sözleşme Bankacılık Kanununa tabi olacaktır. Bu kapsamda, servis bankası ile arayüz sağlayıcı arasında akdedilen servis bankacılığı hizmetine ilişkin sözleşme; bu hizmetin verilmesi için yeterli olmayacaktır. Arayüz sağlayıcı söz konusu hizmetlerin kendisi tarafından değil banka tarafından sağlanacağını açıkça belirtmelidir.